Аналитика

Аналитика

Кыргызстан попал в топ-5 главных должников Китая. Половина кредитов засекречена

Китай в последние десять лет резко увеличил выдачу кредитов развивающимся странам и государствам с переходной экономикой, причем примерно половина таких займов засекречена. К такому выводу пришел германо-американский коллектив экономистов, пишет Deutsche Welle. В составленный ими список 50 крупнейших получателей прямых китайских кредитов вошли важные союзники и партнеры России: Беларусь, Кыргызстан, Таджикистан, Туркмения и Узбекистан. Кыргызстан задолжал Китаю 30 процентов своего ВВП Так, в пятерке самых закредитованных стран вместе с Джибути, Тонга, Мальдивскими островами и Республикой Конго оказался Кыргызстан. Объемы ее долгов перед Китаем достигли 30 процентов кыргызского ВВП. У Беларуси задолженность перед Пекином составляет 13 процентов ВВП. Обе страны являются партнерами России по Евразийскому экономическому союзу (ЕАЭС), а также союзниками РФ по Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ). В этот военно-политический союз с Россией входит также Таджикистан, задолжавший КНР примерно 15 процентов своего ВВП. У Туркмении доля долгов, предположительно, несколько выше белорусской, у Узбекистана, на экономическое и политическое сближение с которым Москва сейчас весьма рассчитывает, она превышает 5 процентов. В то же время у партнеров РФ по ЕАЭС и ОДКБ Армении и Казахстана эта доля меньше 5 процентов. Такие данные сообщил DW профессор Института мировой экономики (IfW) в Киле Кристоф Требеш (Christoph Trebesch). Над опубликованным 1 июля исследованием под названием «Кредитование Китаем зарубежных стран» (China’s Overseas Lending) он работал вместе с немецким коллегой из Мюнхенского университета Себастьяном Хорном (Sebastian Horn) и американской экономисткой из Гарвардского университета Кармен Рейнхарт (Carmen Reinhart). Половина кредитов развивающимся странам засекречена Исследование выдаваемых Китаем другим странам кредитов стало составной частью большого многолетнего проекта по изучению мирового опыта межгосударственного кредитования. Деятельности КНР в этой сфере, по словам Кристофа Требеша, в научных кругах до сих пор почти не уделяли внимания, интерес экономистов вызывали в основном экспорт Китая или его торговые конфликты. В ходе кропотливой поисковой работы авторский коллектив, собирая информацию из всевозможных источников, составил первый банк данных китайских зарубежных кредитов. «Мы пришли к двум основным выводам. Первый: роль Китая в мировой финансовой системе куда более значительная, чем до сих пор считалось», — рассказал профессор Требеш. Выяснилось, что страны планеты задолжали КНР к концу 2017 года свыше $5 триллионов — это 6 процентов мирового ВВП. В начале XXI века было меньше одного процента. «Второй ключевой вывод: Китай явно сосредоточился на выдаче займов развивающимся странам и государствам с переходной экономикой, которые имеют лишь ограниченный доступ к международному рынку капитала либо вообще его лишены. При этом, мы сами были удивлены, примерно 50 процентов таких кредитов засекречены», — подчеркнул собеседник DW. Эти прямые кредиты, в отличие, например, от приобретенных Китаем государственных облигаций США, не учитываются, в частности, в статистике МВФ и Всемирного банка. Но именно на эту статистику опираются, как правило, эксперты банков и рейтинговых агентств, оценивая риски кредитования различных стран. Получается, что эти оценки, возможно, слишком оптимистичны, так что вероятность неожиданной неплатежеспособности тех или иных государств намного выше, чем считается. А это уже несет в себе угрозу внезапной дестабилизации всей мировой финансовой системы. Страны Евразии важны как мост между Китаем и Евросоюзом Очень активное кредитование Китаем постсоветских государств логично вытекает из ключевой роли евразийского пространства как моста между Китаем и Европейским союзом в рамках китайского проекта «Один пояс и один путь» (Новый шелковый путь), отметил Кристоф Требеш. При этом задолженность, в частности, Кыргызстана перед КНР он назвал «необычайно высокой». Можно ли в такой ситуации говорить уже о долговой зависимости? Отметив, что это скорее политический, чем экономический вопрос, профессор Требеш ответил, что в любом случае Кыргызстан стал весьма зависимым от экономического развития в Китае. Если в КНР, скажем, разразится кризис и она не сможет или не захочет продлевать выданные ранее займы, правительство в Бишкеке окажется в очень сложной ситуации. Но главную проблему ученый видит в непрозрачности китайских кредитов и их условий. «Мы нашли, например, долги Туркменистана перед Китаем в размере $6,7 миллиарда, но это лишь оценочные данные», — отметил профессор Требиш. Главная проблема — непрозрачность китайских кредитов Теперь представим себе, продолжил он, что Туркмения, или Кыргызстан, или Беларусь захотят взять взаймы деньги на мировом рынке капитала, и международные кредиторы, не имея четкого представления о подлинной задолженности этих стран, выдадут им больше кредитов, чем те способны обслужить. Часто непрозрачны не только размеры, но и условия выдачи китайских кредитов. Насколько вероятно повторение в странах Центральной Азии или в Беларуси того, что случилось в Шри-Ланке? Эта страна была вынуждена на 99 лет отдать практически новый порт в аренду китайской фирме, поскольку не смогла обслуживать долги перед Китаем. «Всем нам, — отметил Кристоф Требеш, — знакома эта история, но насколько она репрезентативная, мы просто не знаем из-за непрозрачности кредитных договоров. Некоторые из тех, что мы видели, действительно содержат гарантии их обслуживания в виде поставок сырья или обеспечены другими источниками дохода государства». А может ли Китай, как это не раз делала Россия, просто списать какие-то долги определенным странам? Такое, ответил Кристоф Требеш, случалось уже неоднократно в ходе реструктуризации долгов, примерно треть из них Пекин списал. Но на каких условиях это происходило, тоже неизвестно. Источник 

Источник: https://ia-centr.ru/publications/kyrgyzstan-popal-v-top-5-glavnykh-dolzhnikov-kitaya-polovina-kreditov-zasekrechena/?fbclid=IwAR14Yi8mR8s6aurgZCyOVxvQJ_P2-Z_jjgaJnSlyE6QF9APZEBsXOxygGeg/
© ИАЦ МГУ

Акүйдө Асылбек Жээнбеков жалгыз эмес… Досалы Эсеналиев шайлоого кетиши мүмкүн…

Бишкек. 9.01.20. informator.kg

Ошентип, кыргыз коомчулугу алда-не болот деп күтүп жаткан 2020-жыл-саясий окуяларга бай болуучу, парламенттик башкаруу системасында жашаган Кыргызстанда Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жылы да жаңырды. Күздө боло турган саясий кармашка жаз алды менен даярдыктар башталып, жайында кызышы турган кеп. Ошентсе да, азыр шайлоого ниети бар саясий күчтөр көнгөн адат боюнча Акүйдүн 7-кабаты жакты жал-жал тиктеп, Президент Сооронбай Жээнбековдун шайлоого карата маанайын билүүгө аракет жасап жатышат…

Анткени, Өмүрбек Текебаев айткандай бул шайлоонун негизги оюнчусу албетте-Президент. Себеби, бүгүн бийликтин баардык бутактары жазылбаган мыйзамдардын негизинде Сооронбай Жээнбековго баш ийип, күч парламентте же өкмөттө эмес Президенттин колунда. Тилекке каршы, буга чейин парламентке 6 жолу шайлоо өтсө анын дээрлик баардыгын тең мурдагы Президенттер демилгелеп, көзөмөлгө алып, талапкерлердин, кийин партиялардын тизмелерин көзөмөлдөп,  Жогорку Кеңешке келчүлөрдү алдын-ала эле эсептеп-чоттоп, тамырын тартып, нокто катып койгон жол дале уланууда.  Ошондуктан, Алмазбек Атамбаев бийликтен кеткенден кийин көпкө ойлонуп отурбай эле Сооронбай Жээнбековдун түндүгүнүн алдына бириккен ЖКнын 6-чакырылышындагы саясий партиялар, парламентке кирбей калган күчтөр деле бул жолу да Акүйдөгү аксакалдын батасын алып анан аттанууга дилгир.

Бирок, Президент  учурда дегеле шайлоону эсинен чыгарып койгондой түр көрсөтүп, өзүн карт бөрү саясатчылардан окчун кармап, элдин көзү менен сөзүнөн алыс болууга аракет жасагандай түр көрсөтүп жатат.  Мына ушул абал башкаларга табышмак болуп, “Президент кайсы партияны алып чыгат? Партиясына кимдер кирет? Ким баштап барат?” деген сыяктуу көп түйүндүү суроолорго жооп таппай жатышат.  Чындап эле Президент болочоктогу Жогорку Кеңештин шайлоосуна кийлигишпей, Конституциялык укук-милдеттеринен аша чаппай, өз иштери менен эле алек болушу мүмкүнбү? Албетте, жок…

“Шибегени капка ката албайсың” демекчи, Сооронбай Шарипович унчукпаганы менен анын айланасындагылар былтыркы жайдан бери тымызын план чийип, алдыдагы төрт жыл Президентке таяныч болуп бере турган негизги саясий партияны түзүү жана ага өнөктөш партияларды тандоо мүшкүлү менен алектенип жатышат. Бул долбоордун башында Президенттин иниси, экс-спикер Асылбек Жээнбеков турууда. Азыр анын командасы атын ачык аташпаганы менен  жаз ортолоп барып, 200дөй саясий партиялардын биринин аталышы менен өздөрүн жар салууну көздөп турушат.  Болжолдуу  талапкерлер, жумшала турган каражат, стратегиялык пландар дээрлик даяр.

Бирок, кээде бир мүнөздүгү кармап, өз оюндагысына туруп койгон Сооронбай Жээнбековго алар толук картаны ачып, шайлоодо жеңип чыгуусу тактикалык жүрүштөрүн тааныштырыша элек.  Үстүртөдөн акырындап аны көндүрүү аракетинде. Мына ушул жерге келгенде,  Асылбек Жээнбеков менен президенттик аппараттын ортосунда кээ бир келишпестиктер чыгып жатканы тууралуу кабарыбыз бар. Тар чөйрөдөгү айтылып жаткан каңшаарларга караганда, Президенттик аппараттагы Досалы  Эсеналиев саясий интригаларга анча аралашпай, бирок, такталган маалыматтарды шефине дал өзүндөй жеткирип, реакциясын байкап турат. Ал эми анын орун басары Алмамбет Салиев Президенттин эң ишнеимдүү адамы катары негизги саясий маселелер менен алектенип, өзүнүн каналдары аркылуу өлкөдөгү саясий кырдаалга дайыма талдоо жасап, саясий күчтөр менен тамыр-тааныш жол чаап, маалыматтык майданды да көз жаздымынан өткөрбөй карап турат. Ошондуктан ал бир топ саясатчылар менен да ымалалаш болуп жатканы, асырасе коомчулукта эң көп сөз болуп, Президенттин талылуу чекитине айланган Райымбек Матраимовдун кланы менен жакшы мамиледе экени, ошондой эле Ахматбек Келдибеков, Марат Султанов сыяктуу алайлык саясий топ менен да жылуу мамиледе болуп, Президент менен алардын ортосундагы мамилелерге роль ойноп жатканы айтылып жатат.

Демек, негизги оюнчу-президенттин айланасындагы таасири бар адам жалгыз Асылбек Жээнбеков эмес. Дал ушул коштизгин азыр Асылбек Жээнбековго анча жага бербей, ал жаш кадр, анан да президентке  эң ишенимдүү, батымдуу, өтүмдүү Алмамбет Салиевдин тизгинин кагып, 2020-шайлоодо баардык күчтү, капиталды, башкарууну өз колуна алууга алдыртан аракет жасап жатканын Акүйдөгү ишенимдүү булактар кабарлашат. Себеби, азыр кээ бир саясий амбициялуулар Асылбек Жээнбековго чыкпай эле шайлоодо жеңип чыгуучу потенциалы бар, кааласа каржысын өзү чечип койчу Матраимовдор менен ымалалаш болуп, андайлардын тагдырын Райым-миллион менен Алмамбет эле чечип, Президент менен түз иштеп туруп алуу коркунучу жаралган.

Экинчи маселе-балким бул атайын оюн?! Саясий чөйрөгө ушундай имиш-имиштерди таратып, Президенттин айланасына жасалма интрига жаратуу менен “Акүйдөн бата сурачулардын”  реакциясын байкоочу политжүрүш болушу да ыктымал…

Ал арада Президент Сооронбай Жээнбековдун аппарат башчысы,  эки жылга чукул өлкө башчысынын ишмердигине жолчапкан Досалы Эсеналиевдин кызматтан кетээри, бул коомчулукка анын аппаратчы катары жакшы иштей албай, президенттин мыкты иштегени коомчулукка жетпей, саясий рейтингинин түшүп кетишине себепкер жатканы менен түшүндүрүлүп, бирок, чындыгында аны күчтүү саясий технолог, дасыккан штабист, шайлоо сырларын катырган чебер катары бийликчил партияга алып барышаары жөнүндө кептер чыгууда. Анда анын ордуна ким келет? Алмаз Кененбаевби? Курманбек Дыйканбаевби? Балким, Балбак Түлөбаевди алып келишет?!

COVID-19 илдетине каршы ойлонуп табылган 5 вакцина сыноолордон ийгиликтүү өтүүдө. Алар кайсылар?

Бишкек. 3.08.20. informator.kg

Ушул тапта дүйнө жүзү боюнча COVID-19 илдетине каршы  177 вакцина иштелип, алардын айрымдары өз жемишин бере баштады. Бул тууралуу Дүйнөлүк Саламаттыкты Сактоо уюмунун билдирүүлөрүнөн окууга болот.

Анда азыркы тапта 142 вакцина клиникалык текшерүүнүн алдында турса, 17 вакцина клиникалык сыноонун 1-фазасында, 13-вакцина 2-фазасында экени жана 5 вакцина клиникалык иликтөөлөрдүн акыркы фазасынан ийгиликтүү өтүп жатканы айтылган.

Оксфорд университети иштеп чыккан ChAdOx1 nCoV-19 вакцинасы

Ийгиликтүү изилдөөлөр менен клиникалык сыноонун 3-фазасында иштелип жаткан вакциналарга токтолсок, Улуу Британиядагы Оксфорд университетинин окумуштуулар тобу тарабынан ойлонуп табылган ChAdOx1 nCoV-19 вектордук вакцинасы. Муну окуу жай AstraZeneca компаниясы менен бирдикте иштеп чыгышкан. Апрель айында клиникалык сыноонун 1-2-фазасынан ийгиликтүү өтүп баштаган бул медициналык дары 1077 британиялык соо адамдарга сыноо катары колдонулуп, жыйынтыгында, адамдарда пайда болгон вируска каршы организм вирусту 28 күндүн ичинде жокко чыгараарын The Lancet басылмасы жазды.

20-июндан тарта аталган вакцина Улуу Британия, Түштүк Африка жана Бразилия өлкөлөрүндөгү 8 000 ыктырдуу адамдарга клиникалык сыноонун 3-фазасында сыноодон өтүп жатат.

Кытайлык  жана бразилиялык окумуштуулардын биргелешкен CoronaVac вакцинасы

Коронавирска каршы ийгиликтүү вакциналардын дагы бири Sinovac Life Sciences  компаниясы иштеп чыккан CoronaVac вакцинасы. Бул вакцина аталган кытайлык компания тарабынан иликтенип жатат.

Башында кытай илимпоздору менен биргеликте башталган бул CoronaVac вакцинасы Цзянсу провинциясындагы 18-59 жаш курагындагы 743 адамга колдонулган. Алдын ала жыйынтыктар боюнча, сыноонун алгачкы 2 этабында бул дарынын адамдын организмине зыяны жоктугу, ал вирусту адамдын организминен 14 күн аралыгында жок кылаары тууралуу маалымат Sinovac LS компаниясынын сайтында берилген. Ал адамга вируска каршы организмди калыптандырууга 90% пайыз жардам берет.

2020-жылдын июль айынан тартып вакцина Кытайдын жана Бразилиянын 8 870 ыктыярдуу жарандарына жана медиктерге колдонулуп, сыноонун 3-фазасына өтүп жатканы кабарланат. Анткени, бразилиялык имминобиологиялык дарыларды иштеп чыгуучу Instituto Butantan мекемеси да аталган вакцинаны иштеп чыгууга биргелеше баштаган.

GOVID-19га каршы үчүнчү ийгиликтүү вакцина mRNA-1273-Moderna (АКШ)

Moderna — бул америкалык дары-дармектерди иштеп чыгуучу биотехникалык компания.  Учурда бул компания коронавирска каршы mRNA-1273, вакцинасын иштеп чыгып, сыноонун алгачкы 2 этабынан ийгиликтүү өткөрдү.  Дарыны клиникалык сыноодон өткөрүүгө АКШнын аллергиялар жана жугуштуу оорулар боюнча Улуттук институту жардам берүүдө.

Жакында компания вакцина алгачкы клиникалык сыноо 45 адамга жүргүзүлүп, 3 топко бөлүнгөн бул жарандардын ар бири 28 күн аралыгында mRNA-1273 вакцинасын 2 жолу кабыл алышканын,  вакцина вируска каршы турууда максатка ылайыктуу болгонун кабарлаган.  Окумуштуулардын айтымында, аталган вакцина “адам организмде ылдам жана күчтүү иммунитеттик жоопту” пайда кылган, жана айрым адамды алсыратуучу эффектери болгону менен сыноодогу баардык адамдарда вируска каршы дене пайда болгону аныкталган.

Moderna вакцинаны 2-фазада 600 адамга сынап, 55 жашка чейинки жана андан жогорку эки топко бөлгөн, жыйынтыгында 28 күн аралыгында баардык курактагыларда вируска каршы жеткиликтүү организм калыптанганына күбө болгон.

Учурда вакцинаны сыноонун акыркы 3-этабы башталып,  ага 30 миң ыктыярчы катыша турганы, ага жеткиликтүү көлөмдөгү вакцина иштелип даяр болгону, бир жумадан бери алгачкы ыктыярчыларга колдонула баштаганы айтылат. Компания mRNA-1273 вакцинасын 2021-жылы 1 млрд. адамга жетишээрлик өндүрөөрүн билдирүүдө.

Коронавирустун очогу болгон Ухань шаарында Vero Cells вакцинасы иштелип чыкты

Кытайдагы Улуттук биотехникалык топтун алдындагы  Ухань биологиялык азыктар институту менен Пекин биологиялык азыктар инстутуту биргеликте Vero Cells вакцинасын иштеп чыгып, сыноодон өткөрүшүүдө.

Окуу жайдын окумуштуулары жазында ойлоп тапкан бул дарыны алгачкы клиникалык сыноого чейинки этапта маймыл, чычкан баштаган токой жана суу жаныбарларына сыноодон ийгиликтүү өткөргөн. Андан соң сыноонун 2-этабында 1120 ыктыярдуу жарандарга колдонуп, дээрлик 100% адамдарга вируска каршы дене пайда болгонун жар салышкан. Адам организмине зыяны жок экени да аныкталган.

Июнь айынын аягында Кытайдын Улуттук медициналык азыктар башкармалыгы Vero Cells вакцинасын иликтөөнүн 3-этабына өткөрүүгө уруксат берген. Учурда сыноонун маанилүү этабы кытайлыктардан сырткары 15 миң Бириккен Араб Эмираттарынын жарандарына колдонулаары күтүлүүдө. Ошондой эле Өзбекстандын бийлиги да сыноонун 3-этабын өзбек жарандарына колдонуу боюнча кытайлык окумуштууларга кайрылганы анык болду.

Эркин Тойгонбаев, Жаңы-Жол айыл өкмөтүнүн башчысы:“Элге ишеним бере алсаң, элет өнүгөт”

Бишкек. informator.kg Өткөн айда КРнын Президенти Сооронбай Жээнбеков Жалал-Абад облусуна иш сапарга чыгып, анда Токтогул районунун Жаңы-Жол айыл өкмөтүндөгү жаңы обьектилер менен таанышып, андагы ийгиликтерге күбө болгон болчу. Айрыкча, Кара-Тектир айылындагы “Aselim” 90 орундуу  чакан тигүүчү фабрикаданын жетишкендиктери үчүн кубанып, элет жеринде мындай ишканалардын ачылып, кыз-келиндердин жумуш оруну менен камсыз болуп, айылдан чыккан текстиль продукциясынын чет өлкөлөргө экспорттолуп жатканы  башкалар үчүн эң мыкты мисал экендигин, ишкана иш орундарын гана түзбөстөн айыл өкмөтүнүн бюджетине да салым кошуп, аймактын өнүгүшүнө өбөлгө болоорун айтканы бар.

Ушундан улам биз  Жаңы-Жол айыл өкмөтүнүн башчысы Эркинбек Тойгонбаевге кезигип, кепке тарттык...

Арал, Бала-Чычкан, Кара-Тектир, Кызыл-Туу, Жпром айылы, Жаңы-Жол айылы, Кара-суу айылы биригип бир айыл өкмөттү түзөт.

-Эркинбек Абасканович, Сиздин айыл өкмөт башчылыгына качан, кандай шайланып келгенсиз?

-Бул өзү кызык окуя болгон. Өзүм тээ эгемендик жылдарынын башынан тарта эле соода-сатык менен болуп, алгачкы челнокчулардын бири болгомун. Ыраматылык Мухтар Өмүракуновдор менен бирге ишкерлик жасап, Орусиянын шаарларында иштегенбиз. Кийинчерээк, негизги ишти үй-бүлөөм аркалап, мен ислам динин жайылтып, дабаатка чыгып, руханий тазартуу, агартуу иштери менен дээрлик 10 жылдан ашык алек болдум. Акыркы жылдары туулуп-өскөн Токтогул районун Кара-Тектир айылына келип, павлония дарагын тигип, алма-өрүк шактарын отургузуп, эки дыйкан чарбаны өнүктүрүү иштери менен болдум.

2017-жыл эле. Күндөрдүн биринде айыл өкмөттөн мал-жанга справка алууга барсам, айыл өкмөт башчыбыз иш ордунда жок. Справка анын мөөрүсүз берилбейт экен. Эртеси келсем дагы баягы көрүнүш. Кызматкерлер иш орундарында жок. Мен го унаачанмын, айыл өкмөткө 15-20 чакырым жолду басып, ар кайсы айылдардан келген кары-картаңдар, майыптар, жаш балалуулар келсе, ушинтип убара болсо жакшыбы? Кыскасы, жергиликтүү бийликте тартиптин, жоопкерчиликтин аздыгы мени намыстандырып, ушул терс көрүнүштү жоюп, элге кызмат кылып, жок дегенде тазалык менен тартипти ордуна коюу үчүн айыл өкмөт башчылыкка талапкерлигимди койдум. Жергиликтүү кеңештин 21 депутаттынын 14 колдоп, айыл өкмөт башчысы болуп дайындалдым. Башында, “ушул дабаатчы кайсы ишти кыйратсын?!” дегендер да көп болду Бирок, ошондо эле “эгер 1 жылда иштен мыкты жыйынтык бере албасам өз эрким менен кетем”,-деп арыз жазып койгом.  Кудайга шүгүр, 4 жылда райондогу эң мыкты көрсөткүчтөрдү берген айыл өкмөтү боло алдык.

-Анда ошол ийгиликтерге өтөлү. Кана кандай жумуштар жасалды?

-Биздин айыл өкмөт -Арал, Бала-Чычкан, Кара-Тектир, Кызыл-Туу, Жпром, Жаңы-Жол, Кара-суу деген 7 айылдан туруп, жалпы калктын саны 18 миңге чукул. Токтогул шаарчасын курчап турабыз. Сөздү көлдүн жээгиндеги алыскы Кара-Суу айылынан баштасак, айылдагы мектептин эскилиги жетип бараткандыктан, мамлекеттик бюджеттен алгач 5 млн. сом бөлдүрүп, азыр жер пайы толугу менен бүтүп, эми дубалдарын көтөрүү алдында турабыз. Ошондой эле айылга түрткү берүүчү  гранттын негизинде чакан ФАП салдык да, мурдагы ФАПты капиталдык ремонттон өткөрүп, 75 орунду бала бакчаны быйылкы жылга ишке берсек деп турабыз. Буга болгону 1,4 млн сом керектелип, каражат абдан үнөмдөлдү десек болот.

Кара-Суу жана Жаңы-Жол айылдарындагы  ичиндеги жолдорду ремонттоо, жаңы жолдорду куруу, шагылдоо, боюнча көп иштер жасалды. Жаңы-Жол айылына таза суу киргизүү боюнча долбоор жазып, мурда Бала-Чычкан айылы менен биргеликте таза суу келсе, азыр өзүнчө линия менен жеткиликтүү таза суу келип калды.

Бала-Чычкан айылына келсек, айылга жабык спорттук аянтча салуу боюнча, долбоорубузду даярдап, аны Токтогул районун өнүктүрүү фондуна жолдогонбуз. Каржы бөлдүрүү аракетибиз жыйынтыгын берип, 4 млн. 900 миң сомго курулуш иши башталган. Токтогул району боюнча мурда мындай спорттук жай куруган эмес, бул уникалдуу, жергиликтүү калкты кыштын күнү да спорт менен алектенүүгө чакырган аянтты жаңы жылга чейин ишке берели деп турабыз. Азыр үстүнкү жабуусу жабылып жатат.

Арал айылына келсек, Чычкан суусунан жаңы линия менен таза суу алып келүү боюнча стим.гранттан колдоо алып, иштер жүргөн. Бирок, жумуш аткаруучу тараптын бир аз кемчилигинен улам мөөнөтүнөн кечигип жатат. Бирок, таза суу айылга жетти. 

Жаңы-Жолдо айыл өкмөттүн өзүнүн кеңсеси эски жана тар болчу. Жергиликтүү кеңештин 21 депутаты сессия учурунда батыша албай мектептерде жыйын кылышчу экен. 7 айылдын башчылары, кызматкерлер деле жалпы чогулушта кыйналып шарт жок эле. Эшигин көрүп төрүнө өт демекчи, атайын долбоор жазып, стим.гранттын негизине  2,6 млн. сомго ушул жаңы имаратты бүтүрүп, көчүп кирдик. Өткөндө бул жакта Жогорку Кеңештин комитетинин жыйыны өтүп, шарттын жакшырганына күбө болушту.  

Ошондой эле айылга жергиликтүү акча карап, айылга кичи футболдук аянтчасын салдык. Тээ союздан калган айылдын техникалыкаларын токтотуучу гараж кийин менчиктештирүүнүн капшабы менен жеке жактарга өтүп кеткен экен, биз жергиликтүү бюджеттен 1,8 млн. сом каржы бөлүп, жаңы гаражды салып бүттүк. Жакында айылдагы баардык техникаларды, эски-жаңысына карабай чогултуп, ушул жерден оңдоп-түздөө иштерин жүргүзөбүз деген ниет бар.

Айылдагы ашар ыкмасы менен башталган дагы бир иш-бул бала бакчанын курулушу. Былтыркы жылы жергиликтүү кеңештин депутаты Самат аттуу жигитибиз чөнтөгүнөн 700 миң сомун чыгарып, Адылбек деген агабыз 150 миң сом чыгарып, айыл өкмөт бөлүп берген жерге 75 орундуу бала бакчанын дубалы туруп, чатыры жабылды. Буюрса, стим.грантка жазып, 2019-жылы бүтүрөбүз.

Кийинки Кызыл-Туу айылындагы жаңылыктарды алсак, айылдагы бала бакчанын жанына каржы министрлиги аркылуу “колдоо каржысы” доболбоору менен 25 орунга ылайыкташкан кошумча имарат куруп, быйылкы окуу жылында ишке киргиздик. Ал жерде 5-6 жаштагы жогорку топтогу жеткинчектер тарбияланып жатышат. Бул айылдагы сугатка суу чыгаруучу насостук станция көп жылдан бери көйгөй жаратып, эч ким жоопкерчилик албай келген эле. Ошону аракеттенип жатып суу чарба департаментинин балансына өткөрүп бердик. Алар эми сугат суусун камсыздап станцияны карап турушат.

Дагы бир жакшы иш-Кара-Тектира айылы менен Жпром айылын туташтырган Ош-Бишкек кан жолунун эки жээгин 1,5 чакырымды жарыктандырып, жөө адамдарды унаалардын сүзүп кетүү кооптуулугунан кутулттук деген ойдобуз. Буга райондун өнүктүрүү фондунан каржылык колдоо болду. Кара-Тектир айылынын ичиндеги 2 чакырымга чукул жаңы жол да, айылдагылардын катташуусуна шарт түздү. Анткени, мурда долбоорлонуп бирок курулбай калган жолдун нугун жергиликтүү тургундар менчиктеп, тосуп алган эле. Түшүндүрүү иштеринен кийин тосмолор алынып, курулуштар жылдырылып, эски сайдын орду, аңдар толтурулуп, элдик ашар ыкмасынан кийин айланып өтүүчү жол кыйла кыскарды.

Ошол эле Кара-Тектир айылына 2 млн. сомго чакан футбол аянтчасы салынып, жаштар спорт менен алек болушууда. Мына, 2 айдан бери бул айылдын “Манас” аймагында Ислам өнүктүрүү банкы аркылуу  каржыланган “Таза суу” долбоору башталып, АРИСтин жетекчилиги астында ар бир үйгө таза суу тартылып кирип жатат.

Бул жерден өзгөчө белгилеп кетүүчү нерсе Президентибиздин аймактарды өнүктүрүү жылына карата, биз Кара-Тектир айыл аймагында 90 жумушчу орундуу “Аселим“ кийим тигүүчү фабрикасын ачууга жетиштик. Бул жерде айыл жергиликтүү бийлик өзүбүз демөөрчү-ишкерди таап, анын менен сүйлөшүүдөн кийин ага даяр имаратты сунуш кылып, акыры жыйынтык биз күткөндөй болду. Фабрикада 90 кыз-келин эмгектенип, спорттук ийимдерди айымдардын жана мырзалардын кышкы-жайкы кийимдерин тигип, даярдалган продукциялар Кыргызстандын базарынан тышкары Орусия,Казакстанга экспорттолуп жатат. 2 айдын ичинде буюртма бергендер арбып, кошуна айылдардагы кыз-келиндер эртең менен кечинде коомдук транспорт менен бекер каттап, 3 маал ысык тамак ичип, узчулук менен алектенишүүдө. Түркиядан келген атайын технологдун окуусунан өткөн кыздарыбыз 12-20 миңдин ортосунда айлык маянага ээ болуп жатышат. Андан тышкары соцфондго, салыкка төлөмдөр түшүп, айылды дотациядан чыгарууга далалаттар болууда. Президентибиз бул фабрикада болуп, абдан кубанып кайтты.

Биз аталган фабриканы ачкан ишкерлер менен сүйлөшүп, Жаңы-Жол айыл өкмөтүнүн социалдык курулуштарга делген жеринен дагы 2 гектар жер бөлүп, 500 орундуу текстиль фабрикасын ачканы жатабыз. Ал жерде жатакана, бала бакча, маданий-спорттук жайлар менен кошо комплекс түшүп, райондо облуста жок ишкана түптөлөт деген ишеничтебиз.

-Ушунча ишти жылдырууга жергиликтүү бюджеттин кантип чамасы жетти?

-2017-жылы мен айыл өкмөт болуп шайланган маалда жергиликтүү бюджетибиз 6 млн. 200-300 миң сом болчу. Мен келгени бюджетибизди көбөйтүүнүн аркасында иштеп, быйылкы 2019-жылга 12 млн. 400 миң сом деп бекиттик. Буюрса, 2 жылда эки эсеге өстү.

-Бул эмненин эсебинен? Кошумча булактар, өндүрүш, тоо кен тармагы жандандыбы?

-Азырынча, биздин айыл өкмөттүн аймагында эч кандай тоо-кен өнөр жайы жок. Бюджетибиздин арбышына ички булактарыбыз эле себепчи болуп жатат. А дегенде биз аймак боюнча инвентаризация жасап, убагында ашыкча жер алып алгандарды, мыйзамсыз мүлк, жерге ээ болгондорду ачыктадык. Салыкты жашырып, аз төлөп жүргөндөрдү тактап, жайыт, жер комитеттери, салык бөлүмү мыкты иш көргөздү. Мисалы, Ош-Бишкек жолунун жээктери, Чычкан капчыгайындагы тамактануучу жайлар да бизге карайт. Биз салык кызматы менен бирге мыйзам чегиндеги аракеттерибизден кийин мисалы, мурда айына 30 миң сом төлөгөн обьектилер азыр 100-120 миң сомго чейин салык төлөмдөрүнө төгүүгө мажбур болушту. Ашыкча жер ээлеп алгандар, 5 сотых жерди курулуш курууга ижарага алып, 10 сотых мыйзамсыз ээлеп алган ишкерлер ачыкталды. Кыскасы, биз мыйзам жолунда ачык иштеп, элге жашырылган көмүскө булактарды ачып берип жатабыз. Мындайда элдин баары эле жакшы көрө бербейт экен. Ошентсе да, Жаңы-Жол айылынын эли, жергиликтүү кеңеши бизди колдоп, ынтымак менен ырыскы уланып жаткан чак.

-Эмнегедир, айылда таштанды, бутка чалынган желим бөтөлкө, баштык дегендер көзгө чалдыкпайт. Ишембиликтер тез-тез жүрүп турабы?  

-Тазалык боюнча эл аралык каржы уюмдарына долбоор жазып, колдоо катары эки техника алганбыз. Азыр  7 айылда айына 2 жолу катуу таштандыларды чогултуп, атайын карьерге ташып, ал жактан утилизация ишин кылып жатабыз. Буга эл дагы макул болуп, тазалык кызматкерлерине айылдык кеңештин токтомуна ылайык акы төлөп беришет.

-“Булак-Суу” деген муниципиалдык ишкана ачыпсыздар. Булар эмне иш алып барат?

-“Булак-Суу” ишканасы Жаңы-Жол айыл өкмөтүнүн алдында түзүлгөн. Бул ишкана өлкө боюнча башталган “Таза суу” долбоорунун аткарылышын көзөмөлдөйт, АРИС сыяктуу уюмдар айылдарга, көчөлөргө сууну тартып келсе, “Булак-Суу” ишти көзөмөлдөп, бүткөндө өткөрүп алат жана ар бир үйгө суу киргизүү жумуштарын жасайт.   

-Алдыда кандай максаттар турат?

-Мен жетекчи болгондо элге да, өзүмө да сөз бергем. Ар бир айылда бала бакча, ФАП, футболдук аянтчалар болууга тийиш. Ички жолдорго шагылдан тышкары асфальт басуу ишке ашырылып, абалы начар 2-3 мектепти жаңы курсак деп турабыз. Жаңы-Жол айылына кан жолдун боюнча баардык шарты бар, 24 саат бою иштеп, кардарларды толук тейлей турган касапканасы бар мал базарды да ачууга аз калдык. Ошону менен бирге жайытардын жолун жакшыртуу, билим сапатын көтөрүү, жогоруда айткандай 500 жумушүчу оруну бар тигүү фабрикасын ишке киргизип, кыз-келиндерге иш берүү приоритеттеги максаттарыбыз. Дагы бир жакшы жаңылык, айыл өкмөттүн аймагындагы 5 гектардан ашуун бак аянтчасы кайсы бир жылдары негиссиз эле токой чарбасына өтүп кеткен экен, биз архивди көтөрүп жатып аны айыл өкмөткө кайтардык. Жаздан тарта ал жакка карлик түрүндөгү алма, жүзүм, алмурут бактарын отургузуп, киреше булагына айландырабыз.

-Башта айткандай, 15 жыл дабаатта жүргөн адамга мамлекеттик кызматта иштөө оор болгон жокпу?

-Бизде ислам жолуна түшкөндөрдү, дабаатчыларды көрсө эле “булар караңгы” деген терс түшүнүк дале жашап жатат. Болбосо дүйнөлүк ачылыштарды жасаган билимдүүлөр, окумуштуулар мусулмандардан чыгышкан. Мага эл менен иштөөдө, таза, так, сабырдуу болуп, элдин талабын орундатып, Кудай алдында ыйманымды таза кармоого ислам дини жакшы түрткү болду десем болот. Эл колдоп жатат, иштер жылып жатат, райондо эки жыл катары менен мыкты айыл өкмөтү боло алдык. Демек, туура багытта бара жатам, аздыр-көптүр иш жасап жатам деген ойдомун.

Кош-Көлдөгү рейдерлик. 100 гектар жер кимге таандык?!

Бишкек. 21. 06.20. Ысык-Көлдүн Тамчы айыл өкмөттүнө караштуу Кош-Көл айылында 100 гектарга чукул жер тилкеси “Гольф сүйүүчүлөр” клубуна энчиленип жатат. Жер тилкесин берүүгө каршы болгон эл биздин редакция менен байланышка чыгып, мыйзам бузуулар боюнча билдиришти.

Бул боюнча жеринде тааныштык. Анда айыл өкмөтүнө, токой чарбасына, жеке менчик ээлерине таандык жер тилкелери жергиликтүү соттордун чечими менен өкмөткө тартылып алынганы жана экинчи жагынан жер тилкесинин категориясын өзгөртүп, трансформациялоо жүрүп жатканы ачыкталды.

Жерге ээлик кылуучулардын, 49 жылга ижарага алгандардын укуктары тебеленгени айдан ачык. Өкмөт тараптан жергиликтүү элге эч кандай маалымат берилген эмес.

Алмазбек Атамбаев: “Мага намыс – өмүрдөн кымбат!”

Кыргыз Республикасынын экс-президенти Алмазбек Атамбаевдин КРнын Жогорку Кеңеши тарабынан 2019-жылдын 20-июнунда айтылган айыптоолорго байланыштуу калкка билдирүү таратты.

Анда мындай деп айтылат:

Урматтуу мекендештер!
КРнын Жогорку Кеңеши тарабынан менин дарегиме айтылган айыптоолор жеткен сандырактык, алардын укуктук негизи жок, ойдон чыгарылган имиштерге гана таянган жана учурдагы президенттин саясый атаандашты четтеттүүгө болгон умтулуусунан гана келип чыккан.
Сооронбай Жээнбеков менин оозумду жабуу үчүн ойдон чыгарылган айыптоолор боюнча мыйзамсыз соттоодон башка ыкма таппай турат. Бул максатта бир жылдан ашуун эң эле ыплас ыкмалар, жеткен ыплас саясатчылар, ыплас ушактар пайдаланылып жатат. Бийлик тарабынан мени каралоо үчүн пайдаланылып жаткан депутаттардын кебете-кешпирин кыргыз эли көрдү, өз баасын берди. Алардын Жээнбековдордун үй-бүлөсүнө жагалданып, коркоктук менен шаша-буша Конституцияны бузгандары, башка мыйзамдарды тоготпогондору, документтерди жашырышканы, парламенттин трибунасынан уялбай туруп калп айтышканы, чындык менин тарабымда экендигин мындан да кашкайта далилдеп турат. Булар Атамбаевди кантип өзөртө согуп, өчүбүздү алсак деп турушат, анткени Апрель революциясынан кийин алардын көпчүлүгү жеңилдиктеринен, мыйзамсыз жем жеген акырынан жана уурдаган мүлкүнөн кол жуушкан.
Тилекке каршы, мен жанымдагы адамдардан абдан адашкан экенмин. Президент кезимде Жээнбековдор баш болгон кошоматчылар бүгүн ашынган душман менен сынчыга айланып чыга келишти. Мени коргоп жаткандардын көпчүлүгү болсо кезинде кызматы жок, же алтургай, мен бийликте турган кезимде кордук көргөн адамдар.
Мен Кудай алдында жана элимдин алдында акмын! Мыйзам жана абийирим алдында тазамын! Бул жылдардын ичинде аткарган иштеримдин баарын эл үчүн жасаганга аракет кылдым жана анын баары элге калат!
Мен эч качан жоопкерчиликтен корккон эмесмин жана Кыргыз Республикасынын Президенти кызматындагы ар бир чечимим үчүн жооп берүүгө даярмын. Бирок мага Жээнбековдор тарабынан таңууланып жаткан, күнөөкөрдүн ролуна, калп менен ушактарга эч качан макул болбойм, койго окшоп мойнумду тосуп бербейм. Булар элди көпкө алдай албайт, өзүлөрүнүн ыплас ушактарны да мага оодара албайт. Жээнбековдордун, алардын кошоматчыларынын бирин да эч ким «автомат такап» өкмөттү, парламентти, комитеттерди башкарууга, укуктук-ченемдик актыларга кол койгонго мажбурлабаганын адамдар көрүп, билип турат. Чындык жана мыйзам мен тарапта! Мага намыс – өмүрдөн кымбат!